جهان‌شناسى اما زروانى است ، كه از جمله فصلهاى 29 تا 34 دربارهء ساختار تن‌ها مبتنى بر نگرهء چهار عنصر و طبع باشد . ( 6 ) . داتستان مينوى خرد ، كه پيشتر ياد شد ( I ، ش 6 ) از ساخت‌مايهء گيتى ( فصلهاى 7 و 8 ) و طبيعيات ( فصلهاى 43 و 55 ) سخن رانده است . ( 7 ) . اردهنگ / ارتنگ / ارژنگ « مانى » كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 2 ، ش 6 ) متضمّن گيتىشناسى مانوى است . 4 . عوالم ( علوى - سفلى ) : ( 1 ) . دينكرد ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، I ، ش 1 ) « كتاب چهارم » از نيمهء دوم متضمّن شرح كائنات علويّه ، وحدت عناصر ، كائنات سفليّه ؛ و تطابق عالم اكبر و عالم اصغر ( مدن ، ص 278 - ) باشد . ( 2 ) . بوندهشن ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، II ، ش 2 ) بخش‌هاى 3 و 4 و 7 دربارهء عالم علوى ، بخش 9 ( عالم سفلى ) ، و بخش 13 تطابق جهان مهين با جهان كهين باشد . ( 3 ) . گزيده‌هاى زاد سپرم ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، I ، ش 2 ) طىّ فصلهاى 2 و 3 دربارهء دوجهان ؛ و طىّ فصلهاى 29 و 30 ( خصوصا ) و 31 دربارهء تقابل دوجهان مهين و كهين سخن گفته است . ( 4 ) . اردنگ / ارتنگ ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 2 ، ش 6 ) مانى خصوصا دربارهء علويّات سخن گفته است . ( 5 ) . الآثار العلوية ( سريانى ) ارسطو كه ابو الخير بن الخمّار ( 331 - 412 ق ) آن را به عربى ترجمه كرده ، شرح اسكندر افروديسى را هم يحيى بن عدى به عربى ترجمه كرد . 5 . ادوار وجود : ( 1 ) . دينكرد ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، I ، ش 1 ) « كتاب هفتم » متضمّن نگرهء هزاره‌هاى آفرينشى و هوشيدرى و فرشكردارى است . ( 2 ) . بوندهشن ، كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 3 ، II ، ش 2 ) بخش‌هاى 1 و 2 و 3 ( آغازين ) و 18